Gdynia na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Co dalej?

Modernistyczne centrum Gdyni znalazło się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Oznacza to, że nasze miasto posiada dobro o wyjątkowym znaczeniu w skali świata. Co się z tym wiąże i jakie działania planuje miasto w związku z wpisem? O tym samorządowcy i zaproszeni goście mówili na specjalnej konferencji prasowej, która odbyła się we wtorek, 4 sierpnia w Miejskiej Informacji Turystycznej.

Teraz czas na działania, które pomogą nam ten wpis maksymalnie wykorzystać oraz dbać o historię i nasze dziedzictwo. I tutaj jasna deklaracja z mojej strony. Gdynia nadal będzie inwestować w to modernistyczne dziedzictwo. Co robimy dzisiaj? Wspieramy właścicieli budynków, którzy podejmują się prac konserwatorskich, restauratorskich czy remontowych. Mamy rozwiązanie, które jest w pewien sposób unikatowe w skali kraju, ponieważ dotacje otrzymują nie tylko właściciele zabytków wpisanych do rejestru budynków, ale również tych budynków, które formalnie nie są zabytkami, ale znajdują się w granicach naszego dobra wpisanego na listę UNESCO. Nasze wsparcie będzie jeszcze większe, ale warto wspomnieć, że od 2025 roku każdego roku przeznaczamy na ochronę naszych budynków co najmniej 2 mln zł. Z tego 1,2 mln zł trafia do programu dotacji dla właścicieli nieruchomości, a 800 tysięcy, czyli resztę, która pozostaje, przeznaczamy na działania prowadzone bezpośrednio przez miasto. Planujemy, że ten budżet będzie systematycznie rósł, minimum 10% każdego roku – powiedziała Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni.

Miasto, które wyrosło z morza, nie może zapominać o tym, że widok na tę piękną zatokę to również element naszego dziedzictwa. Od początku te widoki i ta zieleń były elementem koncepcji miasta. Dzisiaj musimy do tej koncepcji jak najbardziej rzetelnie powracać. Chodzi m.in. o odtworzenie historycznych szpalerów drzew tam, gdzie kiedyś tworzyły one charaktery gdyńskich ulic. A więc więcej zieleni, nowe, zielone miejsca odpoczynku, a także wspieranie mieszkańców w zazielenianiu podwórek, aby przestrzeń w mieście znakomicie komponowała się z budynkami. Gdynia została zaprojektowana jako miasto otwarte na wodę. Ten charakter należy utrzymać i bezwzględnie chronić. Oczywiście porządkowanie przestrzeni wspólnej, dbanie o to, aby był ład, porządek, nie tylko architektoniczny, ale również porządek w ogólnym tego słowa znaczeniu. To nasze zadanie jako miasta – dodała prezydent Gdyni.

W najbliższym czasie rozpoczniemy wdrażanie planu zarządzania dobrem. Będziemy na pewno monitorowali sposób ochrony, będziemy też raportowali. I w tych działaniach, choćby w planie zarządzania dobrem, są też aspekty edukacyjne, upowszechniające wszystkie kwestie, które dotyczą gdyńskiego modernizmu. I teraz konkrety. Osoba, która będzie koordynować współpracę z UNESCO, to dr Joanna Leman, czyli osoba, która też od początku była w tym procesie. Oczywiście zespół będzie większy. Znajdzie się w nim też Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków, ale jak państwo sami pewnie czują, temat jest tak przekrojowy, dotyka tak wielu różnych obszarów i pracy, i Urzędu Miasta, i naszych miejskich jednostek, że potrzebujemy osoby, która będzie po prostu koordynowała te działania przekrojowo. Naszym celem jest również stworzenie przestrzeni Gdyńskiego Centrum Modernizmu bardziej dostosowanej do warsztatów. Mówię o InfoBoksie. Chodzi o miejsce, gdzie będzie mogła być toczona praca edukacyjna, warsztatowa. Tam też będzie obecny i detal, i to, na czym nam bardzo mocno zależy, i to, czego w przestrzeni być może dzisiaj trochę brakuje. To opowieść o ludziach, którzy stali za tą wielką wizją budowy nowoczesnego miasta połączonego z portem. Myślimy o tym, jakie programy rozpocząć już od tej jesieni w gdyńskiej edukacji. Myślimy tutaj i o programie młodych ambasadorów modernizmum i o serii warsztatów urbanistycznych, ale też o tym, jak dzisiaj projektować miasto, w którym dobrze się żyje. Chcemy także bardzo mocno rozwijać turystykę kulturową. Pracujemy nad szlakiem UNESCO w Gdyni i aplikacją – mówi Oktawia Gorzeńska, wiceprezydentka Gdyni.

Obserwujemy ogromną globalną widoczność Gdyni. Pisały o nas media, takie jak BBC czy Reuters i różne agencje w różnych krajach. Pani prezydent mówiła już o Australii, ale mamy też Wietnam, Chiny. Lista krajów jest bardzo bogata. Od 27 lipca, czyli od zeszłego tygodnia, od dnia wpisu, do dziś odnotowaliśmy 1130 publikacji na ten temat i w Polsce, i globalnie. Informacja dotarła do ponad 120 milionów osób, a tak zwany zasięg skorygowany to ponad 50 milionów osób. Ekwiwalent reklamowy, czyli kwota, którą miasto musiałoby przeznaczyć, żeby uzyskać taki efekt promocyjny, wykupując kampanie reklamowe, wynosi blisko 17 milionów złotych. Ekwiwalent reklamowy za tydzień poprzedzający wpis to kolejne 15 milionów złotych, czyli kwota łączna – 32 miliony złotych – zaznaczyła wiceprezydentka.

Senat podjął uchwałę, że Gdynia zasługuje na to, aby rok 2026 był Rokiem Gdyni dla Senatu i w Polsce. 27 maja w Gdyni gościły komisje senackie – Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej oraz Kultury. Jednogłośnie podjęły uchwałę wspierającą starania miasta, starania Polski o wpisanie Śródmieścia Gdyni na listę światowego dziedzictwa. Mogę tylko wyrazić satysfakcję, że mogłem w tym procesie, w tej pracy brać udział. I już dzisiaj zapowiadam, że w październiku w Senacie zorganizuję specjalną konferencję z udziałem przedstawicieli władz wszystkich miast, które mają w swoich zasobach miejsca bądź obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, abyśmy porozmawiali o tym, jak państwo może je wesprzeć. Myślę, że te nasze prace zakończą się ustawą. Nie chcę przesądzać o kierunku i wyniku tych prac, ale te prace już podjęliśmy, tak że zaproszenie jest otwarte – powiedział Sławomir Rybicki, senator RP.

Ćwierć wieku temu, kiedy zakiełkował w mojej głowie pomysł, że Śródmieście Gdyni może przekształcić się w atrakcyjny produkt turystyczny przyciągający do miasta ludzi z różnych stron kraju i świata, nie wymyśliłem tego sam z siebie. Wymyśliłem to po przeczytaniu książki pani prof. Marii Jolanty Sołtysik pt. „Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego: urbanistyka i architektura”. I wtedy właśnie dotarła do mnie ta myśl, że dysponujemy czymś wartościowym, ale ukrytym. Ukrytym nie tylko przed światem, ale nawet przed nami samymi, przed Gdynianami, więc pomyślałem, że warto to zmienić, ale przede wszystkim, że warto to coś, ten skarb, chronić. Pochwalę się tym, że w tych pierwszych zmianach sztafety zrobiłem trzy ważne rzeczy. Po pierwsze właśnie przeczytanie książki pani Marii Jolanty Sołtysik i na jej podstawie podjęcie takiego kierunku działania. Po drugie przekonanie ówczesnego pana prezydenta Wojciecha Szczurka, że Gdynia zasługuje na to, żeby mieć własną służbę konserwatorską, żeby powołać stanowisko Miejskiego Konserwatora Zabytków. I to było drugie moje ważne dokonanie. A trzecie to było zatrudnienie pana Roberta Hirscha – podkreślał Marek Stępa, inżynier, architekt i były wiceprezydent Gdyni.

1. W ramach ochrony i konserwacji dobra:

• należy zarządzać dobrem w celu jego programowania, opiniowania, nadzorowania stanu i funkcjonowania ochrony,
• trzeba przygotowywać okresowe raporty zgodne z wymogami Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO,
• należy monitorować ochronę stanu i funkcjonowania dobra, jego atrybutów i innych elementów stanowiących o integralności i autentyzmie dobra,
• rozwój programu dotacji z budżetu gminnego poprzez rozszerzanie zakresu i zwiększanie środków finansowych. W każdym roku budżetowym, rozpoczynając od roku 2025, gmina zobowiązała się przeznaczać kwotę w wysokości nie niższej niż 2 mln złotych. W każdym kolejnym roku kwota będzie zwiększana o 10% w stosunku do kwoty z 2025 roku. Kwota może zostać zwiększona w następnym roku budżetowym na wniosek miejskiego konserwatora zabytków w uzasadnionych przypadkach wynikających z analizy potrzeb na podstawie złożonych wniosków o dotacje. Planowana jest też zmiana regulaminu m.in. rozszerzająca katalog możliwych działań, na które można uzyskać dofinansowanie.
• Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków pracuje nad katalogiem dobrych praktyk związanych z prowadzeniem prac konserwatorskich. W Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami na lata 2027-2030 zostaną opisane plany ochrony i możliwych działań w stosunku do wyodrębnionych i scharakteryzowanych atrybutów dobra.
• ocenianie nowych inwestycji zgodnie z wytycznymi dotyczącymi oceny oddziaływania dla światowego dziedzictwa opracowanymi przez Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO,
• cykliczne aktualizowanie planu zarządzania dobrem,
• rozszerzanie i pogłębianie prac naukowo-badawczych związanych z poznaniem dobra w skali szczegółowej, z naciskiem na atrybuty dobra. Planowane są cykle szkoleń, a także odsłona 11. międzynarodowej konferencji naukowej z cyklu „Modernizm w Europie – modernizm w Gdyni”,
• prezentowanie oraz udostępnianie wartości dziedzictwa niematerialnego miejsca. Celowe jest propagowanie znajomości dawnych technik i technologii budowlanych w celu prawidłowego dbania o zachowanie świadectw materialnych.

• zwiększyć ochronę walorów krajobrazowych i widokowych poprzez kształtowanie niezabudowanej, ogólnodostępnej przestrzeni publicznej wzdłuż nabrzeży i na zakończeniu Molo Południowego oraz na kierunkach głównych otwarć widokowych,
• kontynuować zadania polegające na odtworzeniu historycznych szpalerów wysokich drzew i zieleni w przestrzeni urbanistycznej dobra na podstawie dostępnych źródeł archiwalnych oraz wprowadzanie dodatkowej zieleni uzupełniającej, np. poprzez aranżowanie tzw. parków kieszonkowych stanowiących dodatkowe wyspy zieleni,
• rozwijać programy wsparcia finansowego projektów proekologicznych, np. wdrożyć program zielonych podwórzy zachęcający właścicieli do aktywności proekologicznej,
• opracować kompleksowy plan zagospodarowania przestrzeni miejskich na terenie dobra, a także strefy buforowej dotyczący ochrony i rewaloryzacji różnych integralnych składowych, np. zieleni, małej architektury, oznakowania, komunikacji itd.,
• przeprowadzić analizę istniejących rozwiązań projektowych i funkcjonalnych małej architektury na terenie dobra oraz opracowanie strategii ich ujednolicenia i poprawy, np. w zakresie mebli miejskich. Zaplanować stworzenie katalogu i opracowanie spójnej koncepcji estetycznej,
• realizować kolejne inwestycje mające na celu stworzenie bardziej zielonej i przyjaznej mieszkańcom przestrzeni, co jest związane m.in. z modernizacją ulic, chodników, zwiększeniem terenów zielonych i poprawą infrastruktury dla rowerzystów i transportu publicznego, zgodnie z ideami zrównoważonego rozwoju.

• aktywność w pracach sieci miast modernistycznych, aby stopniowo nadać Gdyni status koordynatora,
• realizacja wspólnych projektów z DOCOMOMO i innymi miastami modernistycznymi, w tym organizacja cyklicznego Forum Miast Modernistycznych,
• wniosek do DOCOMOMO o organizację ich cyklicznej konferencji – okazja do promocji Gdyni jako ośrodka modernistycznego,
• przystąpienie do Organizacji Miast Światowego Dziedzictwa / Organization of World Heritage Cities (OWHC),
• organizacja cyklicznych Międzynarodowych Szkól Letnich Architektury Modernistycznej,
• powołanie ambasadora gdyńskiego modernizmu,
• utworzenie międzynarodowej sieci wolontariatu.

• utworzenie szlaku UNESCO na bazie dotychczas funkcjonujących tras modernistycznych,
• wytyczenie odrębnej trasy rodzinnej w ramach szlaku UNESCO – skierowanej do dzieci i prezentującej życie w mieście modernistycznym, a także dostępnej dla osób z niepełnosprawnościami,
• rozwój cyfrowych narzędzi zwiedzania, w tym audioprzewodników, aplikacji mobilnych oraz materiałów wykorzystujących rozszerzoną rzeczywistość (AR), połączenie z aplikacją UNESCO,
• jednolity system oznakowania szlaków modernistycznych zawierający logotyp UNESCO,
• przygotowanie materiałów promocyjnych i informacyjnych zgodnych z identyfikacją wizualną światowego dziedzictwa UNESCO dla turystów w języku polskim, angielskim, niemieckim i francuskim,
• opracowanie oferty zwiedzania dziedzictwa modernistycznego Gdyni adresowanej do pasażerów statków pasażerskich,
• organizację cyklicznych spotkań dla branży HoReCa, Gdyńskiej Rady Turystycznej, Lokalnej Organizacji Turystycznej Gdynia,
• organizację wizyt studyjnych dla dziennikarzy, twórców internetowych i touroperatorów specjalizujących się w turystyce kulturowej,
• udział w międzynarodowych wydarzeniach branżowych, a w szczególności w targach turystycznych lub imprezach o podobnym charakterze,
• rozwój współpracy z organizatorami turystyki kulturowej w kraju i za granicą, w tym kontakt z armatorami statków pasażerskich i lokalnymi operatorami,
• koordynację działań realizowanych przez gdyńskie muzea i Agencję Rozwoju Gdyni,
• szkolenie dla przewodników w zakresie modernistycznego centrum Gdyni, szczegółowych informacji dotyczących wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO,
• certyfikację przewodników, których dane kontaktowe zostaną przekazane do Miejskiej Informacji Turystycznej i udostępnione na https://www.gdynia.pl/ turystyczna-pl jako osób specjalizujących się w spacerach modernistycznych,
• rozwój oferty turystycznej poza sezonem letnim poprzez warsztaty, działania edukacyjne, kulturalne.

• realizację programów szkolnych i działań edukacyjnych dla dzieci i młodzieży, w tym także w ramach współpracy miasta z Wydziałem Architektury Politechniki Gdańskiej,
• organizację szkoleń i warsztatów dla nauczycieli dotyczących historii Gdyni, architektury modernistycznej oraz wartości wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO,
• opracowanie programu „Młodzi Ambasadorzy Modernizmu”, w ramach którego dzieci i młodzież poznają historię Gdyni i uczestniczą w działaniach promujących ochronę dziedzictwa,
• opracowanie ścieżek edukacyjnych oraz gier terenowych i questów umożliwiających poznawanie miasta poprzez aktywne uczestnictwo,
• wdrożenie programu „Zaopiekuj się zabytkiem”, w ramach którego klasy lub szkoły obejmowałyby symboliczną opieką wybrane obiekty modernistyczne, poznając ich historię i uczestnicząc w działaniach popularyzujących ich wartość,
• organizację corocznego Tygodnia Modernizmu dla szkół, podczas którego wszystkie gdyńskie placówki realizowałyby zajęcia, spacery, gry terenowe i projekty poświęcone modernistycznemu dziedzictwu miasta,
• stworzenie pakietu edukacyjnego dla szkół obejmującego publikacje, mapy, plansze, modele i materiały cyfrowe,
• organizację corocznych wydarzeń edukacyjnych związanych z Europejskimi Dniami Dziedzictwa, Dniami Modernizmu oraz rocznicami związanymi z historią miasta,
• rozwój współpracy z uczelniami wyższymi, w szczególności tymi z kierunkami architektonicznymi, urbanistycznymi, konserwatorskimi i historycznymi, w zakresie praktyk, badań i projektów edukacyjnych,
• organizację wymiany doświadczeń i projektów edukacyjnych z innymi miastami posiadającymi obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO oraz z miastami o dziedzictwie modernistycznym,
• organizację warsztatów architektonicznych, podczas których dzieci projektują własne modernistyczne budynki i przestrzenie miejskie,
• organizację warsztatów budowania modeli modernistycznych obiektów z klocków, kartonu lub z wykorzystaniem drukarek 3D,
• stworzenie aplikacji edukacyjnej z elementami grywalizacji, umożliwiającej zdobywanie odznak za poznawanie modernistycznych obiektów.

• organizacja cyklicznych warsztatów dla wspólnot mieszkaniowych oraz przedsiębiorców prowadzących działalność handlową/gastronomiczną w centrum, np. w formule dorocznego Forum Właścicieli i Zarządców Zabytków,
• stworzenie listy interesariuszy dla poszczególnych ścieżek współpracy, by realizacja projektów odbywała się w ścisłej współpracy z nimi,
• rozwój i wsparcie organizacyjne oraz merytoryczne dla organizacji pozarządowych działających na rzecz ochrony i popularyzacji dobra,
• wsparcie dla inicjatyw społecznych, w tym muzeów typu Mini-Muzeum Bankowiec,
• stworzenie lokalnej sieci wolontariatu angażującej młodzież i seniorów,
• uwzględnienie w założeniach Budżetu Obywatelskiego działań priorytetowych na rzecz ochrony dziedzictwa modernistycznego Gdyni.

O modernistycznym centrum Gdyni