Gdyński Tydzień Praw Człowieka 2026: rozpoznaję, zatrzymuję
Prawa człowieka nie są odległą ideą ani tematem zarezerwowanym dla prawników i międzynarodowych instytucji. Korzystamy z nich każdego dnia – gdy się uczymy, pracujemy, wyrażamy swoje zdanie, szukamy pomocy i oczekujemy równego traktowania. Korzystając z własnej wolności, odpowiadamy jednocześnie za to, czy szanujemy prawa i godność innych osób.
Gdyński Tydzień Praw Człowieka powstał po to, aby o prawach człowieka rozmawiać w odniesieniu do codziennych doświadczeń. Do tego, co wydarza się w Internecie, szkole, pracy, domu i przestrzeni publicznej. Co roku wybieramy zjawiska, które wymagają naszej uwagi – zarówno w szerszej debacie społecznej, jak i w życiu naszego miasta.
Prawa człowieka zaczynają się od codziennych słów i reakcji
Tematem tegorocznej edycji są hejt, mowa nienawiści i dezinformacja. Dane pokazują, że nie są to problemy marginalne. W 2025 roku Policja odnotowała o około jedną trzecią więcej przestępstw związanych z nawoływaniem do nienawiści, publicznym znieważaniem grup oraz przemocą motywowaną uprzedzeniami niż rok wcześniej[1].Szczególnie często z agresją słowną spotykają się młodzi ludzie. Według raportu „Nastolatki 3.0” ponad dwie trzecie uczniów ostatnich klas szkół podstawowych oraz pierwszych i drugich klas szkół ponadpodstawowych uważa mowę nienawiści w Internecie za problem. Niemal połowa badanych widziała w sieci sytuacje, w których atakowano lub wyzywano ich znajomych. Co trzeci nastolatek zetknął się z ośmieszaniem, a blisko 30% – z poniżaniem innych osób[2]. W innym ogólnopolskim badaniu młodzież w wieku 12–17 lat uznała hejt za najbardziej szkodliwe zjawisko w Internecie – wskazało go 84% badanych[3].
Nie każda krytyczna wypowiedź jest jednak hejtem. W raporcie Uniwersytetu SWPS hejt został określony jako „obraźliwa bądź agresywna, zwykle nieuzasadniona, publiczna krytyka osoby lub grupy osób”. W 2024 roku 37% polskich internautów powyżej 15. roku życia przyznało, że zdarzało im się publicznie wyrażać krytyczne opinie o innych osobach lub ich poglądach. Częściej deklarowali to mężczyźni niż kobiety – odpowiednio 44% i 30%[4]. Sama różnica zdań nie jest naruszeniem praw człowieka. Znaczenie mają sposób wypowiedzi, jej cel, kontekst oraz to, czy odnosimy się do czyichś działań i poglądów, czy próbujemy tę osobę poniżyć, zastraszyć albo wykluczyć.
Słowa mogą dodawać odwagi, pomagać zrozumieć drugiego człowieka i budować poczucie wspólnoty. Mogą jednak również utrwalać stereotypy, podważać czyjąś godność i prowadzić do wykluczenia. Ich skutki nie kończą się na osobie bezpośrednio atakowanej. Wpływają również na świadków, relacje między ludźmi oraz gotowość do zabierania głosu i uczestniczenia w życiu społecznym.
Podobnie działa dezinformacja. W natłoku wiadomości, komentarzy, zdjęć i materiałów tworzonych przy użyciu sztucznej inteligencji coraz trudniej odróżnić fakt od opinii, a wiarygodną informację od manipulacji. Fałszywe przekazy mogą wzmacniać lęk, nieufność i uprzedzenia wobec całych grup.
Jak rozpoznać, kiedy opinia zmienia się w krzywdzący przekaz? Jak sprawdzić informację, która wzbudza silne emocje? Jak zareagować, gdy ktoś obok doświadcza hejtu? Odpowiedzi będziemy szukać pod dwoma hasłami: rozpoznaję i zatrzymuję.
Wybierzcie wydarzenie dla siebie
Od 3 do 10 grudnia zapraszamy osoby w różnym wieku na warsztaty, rozmowy, spotkania oraz wydarzenia artystyczne i filmowe.Tegoroczny program ma dwie odnogi. Pierwszą tworzą wydarzenia otwarte, na które można przyjść bez zapisów albo zgłosić się indywidualnie. Drugą są wydarzenia dla szkół i przedszkoli, uzgadniane bezpośrednio z placówkami i dostosowane do wieku dzieci i młodzieży.
Wszystkie wydarzenia są bezpłatne, choć na część z nich obowiązują wcześniejsze zapisy.
Szczegółowy program przedstawimy wkrótce.
Wybierzcie wydarzenie dla siebie i dołączcie do rozmowy. Wspólnie zastanówmy się, jak rozpoznawać krzywdzące przekazy, odpowiedzialnie korzystać ze słowa, reagować bez narażania własnego bezpieczeństwa i nie pozostawiać innych bez wsparcia.
- [1] Komenda Główna Policji, „Odpowiedź KGP w sprawie przestępstw motywowanych uprzedzeniami”, 2026
- [2] NASK – Państwowy Instytut Badawczy, „Nastolatki 3.0. Raport z ogólnopolskiego badania uczniów i rodziców”
- [3] Rzeczniczka Praw Dziecka, „Spójrzmy na internet oczami dzieci. Wyniki badań RPD”, 2025
- [4] Marek Kochan, „Polscy internauci na temat hejtu 2019–2024”, Uniwersytet SWPS, 2025