Szkoła przyjazna zdrowiu. Jak sanepid wspiera placówki edukacyjne

Jednym z zadań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w ramach działalności w obszarze higieny dzieci i młodzieży jest bieżąca kontrola prawidłowych warunków i odpowiedniej organizacji pracy ucznia w szkole. Pod nadzorem organów PIS znajduje się 18 614 szkół na terenie całego kraju (stan na dzień 31 sierpnia br.). W związku z przygotowaniami do nowego roku szkolnego oceną objęto 5 359 z nich, co stanowi 28,8 proc. placówek (w roku szkolnym 2025/2026 skontrolowano 23,1 proc. z nich).

Poniżej, w załączniku nr 1, wykres prezentujący odsetek szkół skontrolowanych na terenie poszczególnych województw w odniesieniu do liczby szkół będących w ewidencji organów PIS. 

Dobra jakość powietrza i odpowiednie oświetlenie

Jednym z kluczowych elementów wpływających na komfort nauki są warunki panujące w salach lekcyjnych. Kontrole wykazały, że niemal wszystkie ocenione szkoły zapewniają właściwą wentylację. Nieprawidłowości stwierdzono jedynie w jednej placówce. W aż 5 295 szkołach, czyli blisko 99 proc. skontrolowanych obiektów, sprawnie działająca wentylacja obejmuje ponad połowę pomieszczeń przeznaczonych na pobyt uczniów. 
Równie dobrze wygląda sytuacja w zakresie obsługi systemów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych. Regularne przeglądy techniczne i sanitarne prowadzi 99,9% szkół wyposażonych w takie instalacje.
Duże znaczenie dla zdrowia uczniów ma także odpowiednie oświetlenie. 69,6% skontrolowanych szkół posiada wyniki z pomiarów natężenia oświetlenia sztucznego, z czego 90,6% z nich dysponuje prawidłowymi wynikami pomiarów

Więcej przestrzeni dla uczniów

Organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadzą, pomimo braku regulacji prawnych określających minimalną powierzchnię sali lekcyjnej przypadającą na 1 ucznia, działania monitorujące w tym zakresie. Z uzyskanych danych wynika, że przed rozpoczęciem roku szkolnego 2026/2027:

• w 68,4% skontrolowanych szkół – wszystkie sale lekcyjne zapewnią 2,5 m2 powierzchni na 1 ucznia* (w ubiegłym roku szkolnym było to 69,4%);
• w 19,9% skontrolowanych szkół – ponad 50% wszystkich sal lekcyjnych zapewni 2,5 m2 powierzchni na 1 ucznia* (18,4% w ubiegłym roku szkolnym);
• w 5,7% skontrolowanych szkół - 2,5 m2 powierzchni na 1 ucznia zapewni 25-50% wszystkich sal lekcyjnych* (ok. 5,4% w ubiegłym roku szkolnym);
• w 6% skontrolowanych szkół - 2,5 m2 powierzchni na 1 ucznia zapewni do 25 % wszystkich sal lekcyjnych* (ok. 6,8% w ubiegłym roku szkolnym). 

*przy pełnym obłożeniu.

Lżejsze plecaki dzięki szkolnym szafkom

Dużą uwagę zwraca się również na ograniczanie ciężaru noszonych przez uczniów plecaków. Zbyt duże obciążenie tornistrem może powodować nasilenie bólu pleców, zmniejszenie pojemności płuc, sprzyjać kształtowaniu nieprawidłowej statyki ciała i w efekcie prowadzić do wad postawy. Dlatego szkoły mają obowiązek zapewnić miejsca do przechowywania podręczników i pomocy naukowych. W roku szkolnym 2026/2027 takie rozwiązanie będzie dostępne w 99 proc. skontrolowanych szkół (98,6 proc. w roku ubiegłym), a dodatkowo:

• 52,9% skontrolowanych szkół zapewni uczniom indywidualne szafki (w roku szkolnym 2025/2026 odpowiednio 47,8%);
• 32,5% zapewni uczniom szafy w salach lekcyjnych (w roku szkolnym 2025/2026 -34,8%);
• 19,1% zapewni inne miejsca na przechowywanie podręczników i przyborów szkolnych np. parapety (w roku szkolnym 2025/2026 - 20,5%).  

Dostępność do sanitariatów na wysokim poziomie

Kontrole wykazały również bardzo dobry stan infrastruktury higieniczno-sanitarnej. Sprawdzono, czy zachowane są standardy dostępności do urządzeń, tj.: 

• co najmniej 1 umywalka oraz co najmniej 1 miska ustępowa na 20 dziewcząt;
• co najmniej 1 umywalka na 20 chłopców,
• co najmniej 1 miska ustępowa i 1 pisuar na 30 chłopców.  

Powyższe wymagania spełnia blisko 98 proc. ocenionych szkół. 

Poniżej, w załączniku nr 2, wykres prezentujący odsetek placówek zapewniających standardy dostępności do urządzeń sanitarnych dla uczniów.

Gdzie uczniowie ćwiczą na WF-ie?

Zdecydowana większość szkół dysponuje własnym zapleczem sportowym. W roku szkolnym 2026/2027 zajęcia z wychowania fizycznego prowadzone będą na terenie szkoły:

• w sali gimnastycznej –w 4 242 szkołach, co stanowi 79,2% wszystkich skontrolowanych placówek (w ubiegłym roku 78,5%),
• w sali rekreacyjno-zastępczej – w 1 891 szkołach, co stanowi 35,3% wszystkich skontrolowanych szkół (w ubiegłym roku 36,1%),
• na boisku szkolnym – w 4 373 szkołach, co stanowi 81,6% wszystkich skontrolowanych szkół (w ubiegłym roku 84,8%),
• na korytarzu szkolnym – w 251 szkołach, co stanowi 4,7% wszystkich skontrolowanych szkół (w ubiegłym roku 4,9%),
• inne miejsca np. siłownia czy sala fitness – w 1 195 szkołach, co stanowi 22,3 % wszystkich skontrolowanych szkół (w ubiegłym roku 22,8%).

W 1 744 szkołach uczniowie w ramach zajęć z wychowania fizycznego będą korzystali dodatkowo z obiektów poza placówką, co stanowi 32,5% wszystkich skontrolowanych placówek (w roku ubiegłym 30,1%).
W 152 szkołach (2,8% wszystkich skontrolowanych placówek zajęcia z wychowania fizycznego prowadzone będą wyłącznie poza placówką z uwagi na brak własnej infrastruktury (w roku ubiegłym 1,9%). 
W 4 001 szkołach, co stanowi 74,7% wszystkich skontrolowanych placówek (w roku ubiegłym 74,1%), przy blokach sportowych będzie zapewnione zaplecze sanitarne, w tym w 3 041, czyli w 56,7% ww. szkół będą czynne natryski (w roku ubiegłym w 76,1%). 

W 82 szkołach spośród skontrolowanych placówek funkcjonują pływalnie (co stanowi 1,5 proc. wszystkich skontrolowanych placówek, w 2025 r. było to 1,7 proc.). We wszystkich szkołach ustalono z właściwym państwowym powiatowym inspektorem sanitarnym harmonogram badania wody. 

Coraz lepszy dostęp do opieki zdrowotnej

W roku szkolnym 2026/2027 gabinety profilaktyki zdrowotnej lub pomocy przedlekarskiej będą dostępne w 78,6 proc. kontrolowanych szkół. W większości przypadków działają one bezpośrednio na terenie placówek, natomiast część szkół korzysta ze wspólnych gabinetów obsługujących kilka jednostek. 
W 4 214 szkołach będzie zapewniony gabinet profilaktyki zdrowotnej i pomocy przedlekarskiej:

• do własnej dyspozycji placówki – w 3 999 szkołach, co stanowi 94,9 proc. ww. szkół (w roku szkolnym 2025/2026 – 94,8 proc.),
• wspólnie z inną placówką – w 215 szkołach, co stanowi 5,1 proc. ww. szkół (w roku szkolnym 2025/2026 – 5,2 proc.). 

Systematycznie poprawia się również dostęp do opieki stomatologicznej. W 3 310 szkołach, co stanowi 61,8 proc. szkół poddanych ocenie (w ubiegłym roku 59,3 proc.) uczniowie mogą korzystać z opieki stomatologicznej w: 

• gabinecie stomatologicznym w szkole – w 411 szkołach, co stanowi blisko 12,4% ww. szkół (w poprzednim roku szkolnym 12,2%); 
• gabinecie poza terenem placówki (zgodnie z zawartą umową) – w 2 342 szkołach, co stanowi 70,8% ww. szkół (w poprzednim roku szkolnym blisko 68,9%);
• dentobusie – w 565 szkołach, co stanowi 17,1% ww. szkół (w poprzednim roku szkolnym 19,3%).

Dożywianie i dostęp do wody pitnej

Prawidłowe żywienie jest warunkiem zdrowia i harmonijnego rozwoju dzieci i młodzieży, zapobiega wielu chorobom i ma wpływ na efektywność uczenia się. Niezbędne jest, aby uczeń 
w czasie długotrwałego pobytu w szkole miał możliwość spożycia gorącego posiłku.
W bieżącym roku szkolnym w 4 564 szkołach, co stanowi 85,2 proc. wszystkich szkół poddanych ocenie, będzie prowadzone dożywiane dzieci i młodzieży (w roku szkolnym 2025/2026 – 87,3 proc.).

Zakres dożywiania w odniesieniu do szkół, które będą je prowadziły:

• II śniadanie – zapewnione jest w 380 szkołach, tj. 10,1% – w roku szkolnym 2025/2026 było to 10,1%;
• obiad ze stołówki szkolnej:
  • jednodaniowy – zapewniony będzie w 652 szkołach, tj. 14,3% (w poprzednim roku szkolnym 14,1%);
  • dwudaniowy – zapewniony będzie w 1 547 szkołach, tj. 33,9% (w poprzednim roku szkolnym 33,2 %);
• obiad w stołówce internatu: 
  • jednodaniowy – zapewniony w 90 szkołach, tj. 2% (w poprzednim roku szkolnym 3%);
  • dwudaniowy – zapewniony w 411 szkołach, tj. 9% (w poprzednim roku szkolnym 8,6%);
• catering: 
  • jednodaniowy – zapewniony w 901 szkołach, tj. 19,7% (w poprzednim roku szkolnym 21,3%);
  • dwudaniowy – zapewniony w 1 002 szkołach, tj. 22% (w poprzednim roku szkolnym 19,9%).

Warunkiem utrzymania higieny jest wyposażenie budynku w instalację wodociągową. Z informacji uzyskanych podczas kontroli wynika, że 5 235 szkoły (97, 7 proc. wszystkich skontrolowanych) będzie czerpać wodę z wodociągów sieciowych (w ubiegłym roku 98 proc.). 
Własne ujęcie wody posiada 125 szkół (w roku ubiegłym 87). Dla wszystkich z nich ustalono harmonogram badań z właściwym państwowym powiatowym inspektorem sanitarnym. 

W roku szkolnym 2026/2027 w 4 017 szkołach (blisko 75 proc. wszystkich poddanych ocenie – rok temu 70,9 proc.) zapewniono uczniom dostęp do wody pitnej poprzez różne formy jej udostępniania:

• poidełka – zapewnione są w 1 017 szkołach (co stanowi 37,3% szkół, które zapewnią dystrybucję wody przeznaczonej do spożycia – w ubiegłym roku szkolnym 32,8%);
• woda w dzbankach – zapewniona będzie w 908 szkołach (22,6% szkół – w ubiegłym roku szkolnym 25%); 
• inne np. dystrybutor z wodą – zapewniane będą w 1 640 szkołach (40,8% szkół - w ubiegłym roku szkolnym 43,8%).

Kontrole połączone z edukacją

Wakacyjne wizyty inspektorów nie ograniczały się wyłącznie do oceny stanu placówek. Dyrektorzy szkół otrzymywali także wskazówki dotyczące utrzymania właściwej jakości wody, zapobiegania zakażeniom bakterią Legionella, prawidłowej eksploatacji systemów wentylacyjnych i klimatyzacyjnych oraz zapewnienia odpowiednich warunków higienicznych.
Poruszano również kwestie ergonomii stanowisk pracy uczniów, profilaktyki zdrowotnej, w tym zapobiegania wszawicy, uzależnieniom, zakażeniom HPV i wirusowemu zapaleniu wątroby typu A. Dyrektorom przypomniano także o nowych przepisach dotyczących żywienia dzieci i młodzieży obowiązujących od 1 września 2026 r.

Większość szkół gotowa na nowy rok

Tegoroczne wyniki kontroli pokazują, że zdecydowana większość szkół została odpowiednio przygotowana do roku szkolnego 2026/2027. Dane wskazują nie tylko na dobry stan infrastruktury i zaplecza sanitarnego, ale także na rosnącą dostępność opieki zdrowotnej, miejsc do przechowywania podręczników oraz rozwiązań poprawiających komfort codziennego funkcjonowania uczniów. Dzięki przeprowadzonym w czasie wakacji pracom i modernizacjom nowy rok szkolny rozpoczął się w warunkach sprzyjających nauce, bezpieczeństwu i zdrowiu dzieci oraz młodzieży.