„To unikalne dobro”. Modernistyczne centrum Gdyni na liście światowego dziedzictwa UNESCO
Gdynia rozpoczyna nowy etap w pielęgnowaniu swojej historii i tożsamości. Modernistyczne centrum naszego miasta uzyskało wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To efekty wieloletniej pracy i działań dyplomatycznych. Pozwoli to na rozwój miasta, jak i lokalnej turystyki. A modernistyczne walory Gdyni staną się znane na całym świecie. O tym historycznym wydarzeniu prezydent Aleksandra Kosiorek mówiła podczas briefingu prasowego w Gdyńskim Centrum Modernizmu i Miejskiej Informacji Turystycznej.
Od dzisiaj Gdynia jest nie tylko oknem na świat i symbolem odrodzenia państwa po odzyskaniu niepodległości, ale i przykładem wybitnej i unikatowej architektury modernistycznej. Potwierdzili to eksperci podczas 48. sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa UNESCO w Busan, decydując o wpisaniu modernistycznego centrum Gdyni na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Pod wnioskiem podpisało się 18 z 21 państw należących do komitetu.
O tej historycznej chwili prezydent Gdyni mówiła podczas briefingu prasowego, który odbył się w poniedziałek, 27 lipca w Gdyńskim Centrum Modernizmu i Miejskiej Informacji Turystycznej.
To moment, o którym, zwłaszcza w roku stulecia naszego miasta, chcemy Państwu opowiedzieć i cieszyć się razem ze wszystkimi Gdyniankami i Gdynianami. Trzeba podkreślić, że nasz wniosek w tym roku, jak dotąd, bo obrady jeszcze trwają, zebrał największe, historyczne wręcz poparcie. Także wszystkie narody zjednoczone zgadzają się co do tego, jak unikalne dobro mamy u siebie w Gdyni. Jesteśmy z tego bardzo dumni. Wysłuchałam uważnie wszystkich opinii, które poszczególni przedstawiciele państw wnosili. I moment, kiedy stuknięciem młotka uznano, że zostajemy wpisani na listę światowego dziedzictwa UNESCO, był chwilą ogromnej radości, ale i ogromnego wzruszenia, bo ostatnie dwa lata to była naprawdę bardzo ciężka praca. Myślę, że Gdynianki i Gdynianie mają dzisiaj powód do radości, że tak zacne grono doceniło nasze miasto – mówi Aleksandra Kosiorek, prezydent Gdyni.
Wideo i montaż: Przemysław Dopke
Tym samym modernistyczne centrum Gdyni zostało uznane za dobro o wyjątkowym znaczeniu w skali świata, cenne z punktu widzenia całej ludzkości. To 18. miejsce z Polski, które wpisano na te prestiżową listę, a 2. z Pomorza – po Malborku. A łącznie znajduje się na niej ponad 1 200 obiektów z całego globu.
To moment ogromnego szczęścia, dumy i radości, ale i wdzięczności dla wszystkich osób, które były zaangażowane w ten proces. Tutaj potrzebne były działania dyplomatyczne. Musi być państwo, które wnosi poprawioną decyzję. Nie może to być kraj wnioskujący, czyli Polska. W naszym przypadku był to Kazachstan. On wniósł wniosek, ale podpisało się pod nim 18 krajów. I potem trzeba było zebrać współautorów, ale też liczyć, że nie będzie żadnych sprzeciwów ze strony innych krajów – tłumaczy w nagraniu Oktawia Gorzeńska, wiceprezydentka Gdyni.
Starania o wpis trwały wiele lat, a finalny sukces to efekt pracy wielu środowisk i dowód na to, że dialog oraz współpraca mogą przynieść wymierne korzyści. Proces zapoczątkował dawny wiceprezydent Gdyni Marek Stępa. Kontynuowały go obecne władze – prezydent Aleksandra Kosiorek i wiceprezydentka Oktawia Gorzeńska przy wsparciu senatora Sławomira Rybickiego oraz marszałka województwa pomorskiego Mieczysława Struka. Trzon zespołu stanowili również: dr Joanna Leman, dr Robert Hirsch oraz Celina Łozowska. W ostatnich miesiącach ogrom pracy dyplomatycznej wykonał ambasador Mariusz Lewicki z zespołem, w którym dużą rolę odegrała gdynianka Aleksandra Brodowska.
Nie mogę nie zacząć od podziękowań. Przede wszystkim dla pani wiceprezydent Oktawii Gorzeńskiej, która od lat pracowała razem z urzędnikami, aby zyskać poparcie dla tego wniosku. A wpis oczywisty nie był, ponieważ w zeszłym roku ICOMOS odrzucił wniosek, cofnął go do poprawy. W tym roku takiej rekomendacji ICOMOS-u również nie było. Także działania dyplomatyczne, które podejmowałam ja, które podejmowała pani wiceprezydent Gorzeńska, z pomocą posłów senatorów, marszałka województwa pozwoliły na to, żeby tak historyczne poparcie dla naszego wniosku otrzymać. Dziękuję również osobie, która rozpoczęła ten proces, czyli panu Markowi Stępie, który odkrył, jak cennym dobrem może być modernizm. A także wszystkim, którzy pomagali w tym procesie – posłom, senatorom, w szczególności senatorowi Sławomirowi Rybickiemu, marszałkowi województwa, ministrowi kultury, ministrowi spraw zagranicznych. To dzięki ich pomocy możliwe było doprowadzenie do szczęśliwego końca. Natomiast jest jeszcze jedna osoba, której starania od ponad roku wywoływały nasz ogromny podziw i podziękowanie. To jest nasz przedstawiciel przy Komitecie Stałym, pan ambasador Lewicki – podkreśliła Kosiorek.Podczas konferencji prezydent Gdyni podkreślała też, że wpis nie niesie za sobą rewolucji czy większej ochrony konserwatorskiej. Pozwolą natomiast na rozwój miasta i lokalnej turystyki.
Korzystając z okazji, chciałabym odnieść się do pewnych nieprawdziwych opinii, które pojawiały się w przestrzeni publicznej. Wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO nie oznacza, że rygory przyjęte dla Śródmieścia w latach poprzednich będą w jakiś sposób zaostrzone. Nie oznacza to również, że ochrona konserwatorska będzie większa niż ta, do której się przyzwyczailiśmy. Śródmieście od dawna już jest uznane za pomnik historii i objęte ochroną konserwatorską. Takie same rygory będą obowiązywały po wpisie na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Natomiast miasto będzie obowiązywać protokół szczególnego dbania o nasze zabytki – podkreślała prezydent Gdyni.
Ochrona w żaden sposób się nie zmienia. Będziemy mogli wzmocnić szereg działań, które są realizowane i liczymy na to, że będziemy mogli rozwinąć turystykę kulturową, dzięki czemu więcej osób będzie do naszego miasta przybywało i będzie łatwiej pozyskiwać środki na dziedzictwo. Mam nadzieję, że przede wszystkim gdyński modernizm będzie coraz bardziej rozpoznawalny zarówno w Polsce, jak i na świecie – powiedziała Gorzeńska.
Więcej szczegółów i informacje o tym, jakie działania będziemy podejmować i co jeszcze przed nami, poznamy podczas briefingu prasowego, który zaplanowano 4 sierpnia.
Tymczasem o gdyńskim sukcesie informuje już WhizTalk, czyli napis umieszczany w oknach Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego Gdynia.
WhizTalk, czyli napis na szybach Pomorskiego Parku Naukowo-Technologicznego Gdyni, informujący o wpisie modernistycznego centrum Gdyni na listę światowego dziedzictwa UNESCO (fot. materiały prasowe PPNT)
Gdynię doceniono za cechy niespotykane w innych miastach z podobną architekturą. To m. in. zwarta, starannie zaplanowana zabudowa śródmiejska z wysoką jakością przestrzeni do życia, projektowanie miasta w harmonii z morzem i portem, wyjątkowe kamienice i budynki o bogatych i spójnych formach architektonicznych oraz zachowanie historycznych funkcji, autentyczności i integralności całego obszaru. Podsumowując, modernistyczne centrum Gdyni to po prostu jeden z najlepiej zachowanych na świecie przykładów nowoczesnego miasta portowego XX wieku.
To efekt łącznie ponad 20 lat starań i prac nad tym, aby skutecznie chronić i promować najcenniejszą gdyńską architekturę. Przypomnijmy, że przez ostatnie dwie dekady miejscy urzędnicy między innymi zwiększyli ochronę konserwatorską, powołali Miejskiego Konserwatora Zabytków, prowadzili i wspierali liczne badania naukowe oraz współpracowali zarówno z mieszkańcami, jak i z innymi organami. Od 2007 roku układ urbanistyczny Śródmieścia znalazł się w rejestrze zabytków, a od 2015 roku zyskał też status pomnika historii.
Podstawa wpisu Gdyni na Listę światowego dziedzictwa UNESCO to kryterium IV – zarezerwowane dla dóbr stanowiących znaczący etap w historii ludzkości. Unikatowość gdyńskiej kandydatury potwierdziło też porównanie z innymi miastami, które cechuje nowoczesna urbanistyka z tego samego okresu. Zarówno zestawienie z niemieckim Bauhausem, osiedlami mieszkaniowymi Berlina, architekturą litewskiego Kowna i słoweńskiej Lublany, a także nadmorskiego Tel Awiwu (Izrael), Brasilii (Brazylia), Chandigarhu (Indie) czy Asmary (Erytrea) potwierdziło, że Gdynia to odrębny, odmienny model z charakterystycznymi dla siebie cechami.
Miejsce wśród najbardziej wartościowego dziedzictwa z całego świata otwiera przed miastem nowe możliwości. Spodziewany jest przede wszystkim rozwój turystyki – marka UNESCO to silny magnes dla odwiedzających z całego świata, którzy szukają wartościowej oferty i napędzają lokalną gospodarkę (usługi, transport, handel, gastronomia). Znacząco większa będzie też rozpoznawalność miasta na arenie międzynarodowej. Obecność na liście światowego dziedzictwa może również otworzyć potencjalne drogi do pozyskiwania zewnętrznych funduszy na działania związane z ochroną architektury i ułatwić dalszą ochronę wartościowych zabytków.
Kwestią, która ulegnie zmianie, będą natomiast uzgodnienia przy nowych inwestycjach. Aby utrzymać unikatowy charakter gdyńskiego Śródmieścia, każdorazowo konieczna będzie ocena ich wpływu na chroniony obszar – choć wiele kwestii określają już istniejące dokumenty planistyczne.