30 lat funkcjonowania PA GRYF w gdyńskiej komunikacji miejskiej (1996-2026)

30 lat temu prywatne przedsiębiorstwo przewozowe Przewozy Autobusowe Gryf (PA GRYF), stanowiące własność Mariana Koteckiego, stało się częścią gdyńskiej komunikacji miejskiej, organizowanej przez Zarząd Komunikacji Miejskiej w Gdyni (ZKM). Z roku na rok rozwijało się zwiększając swój udział w pracy eksploatacyjnej organizowanej przez tę jednostkę. Współpracując z PA GRYF gdyńska komunikacja miejska powiększała obszar swojego działania i wprowadzała innowacje w ofercie przewozowej. Dzięki zwiększaniu liczby autobusów i różnicowaniu ich typów przez tego przewoźnika rozwinął się w gdyńskiej komunikacji miejskiej segment tzw. linii midibusowych i hipermarketowych. Pierwszy z nich zapewnił penetrację osiedli i ulic niedostępnych dla standardowych autobusów, drugi – dowóz klientów do powstających na przełomie wieków dużych obiektów handlowych, zwanych hipermarketami, które często powstawały z dala od zabudowań miejskich. Rosnący szybko pod koniec lat 90. potencjał przewozowy PA GRYF pozwolił ZKM na podejmowanie obsługi kolejnych gmin w ramach zintegrowanej sieci komunikacyjnej. W dwóch gminach, a mianowicie w Żukowie w 1996 r. i w Gminie Wejherowo w 1999 r. przewoźnik ten inaugurował komunikację miejską organizowaną przez Zarząd Komunikacji Miejskiej w Gdyni (ZKM) . W pozostałych czterech gminach, tj. w Rumi, Sopocie, Kosakowie i Szemudzie uczestniczył w rozwoju komunikacji miejskiej, często inaugurując nowe linie. Właściciel firmy, swoim przychylnym podejściem do innowacji umożliwił powstanie w gdyńskiej komunikacji miejskiej linii okrężnych bez pętli służących postojom w warunkach, w których było to niemożliwe lub niecelowe. Dzięki temu w okresie przebudowy ulicy Świętojańskiej w Gdyni efektywniej funkcjonowały linie zastępcze, ale także krótka linia hipermarketowa łącząca węzeł integracyjny komunikacji miejskiej z pobliskim nowym obiektem handlowym. Innowacyjny charakter miały też obsługiwane przez midibusy PA GRYF linie specjalne, takie jak gdyńska linia turystyczna czy lotniskowa, o trasach prowadzących przez trudno dostępne rejony Gdyni. Innowacją z udziałem przewoźnika, która powstała w roku jubileuszu 30-lecia, było wprowadzenie na krótki czas do obsługi Chwarzna-Wiczlina w Gdyni minibusów, których trasa prowadziła ulicami niedostępnymi dla midibusów. Eksploatacją minibusów w ramach gdyńskiej komunikacji miejskiej PA GRYF zajął się już wcześniej, głównie w ramach nieregularnej obsługi przewozów osób z niepełnosprawnościami. Ważnym przejawem aktywności tego przewoźnika w gdyńskiej komunikacji miejskiej stało się też utrzymywanie przegubowego autobusu rezerwowego będącego od godzin porannych do wieczornych w dyspozycji Centrali Ruchu ZKM do wykonywania kursów na wszystkich liniach ZKM, w tym także trolejbusowych, w szczególności w sytuacjach awaryjnych, kiedy to bez włączenia pojazdu rezerwowego kurs nie zostałby wykonany. W dużym stopniu dzięki temu autobusowi, obsługiwanemu przez niezwykle sprawnych kierowców, znających trasy wszystkich linii i potrafiących szybko włączyć się do ruchu, ZKM przez lata uzyskuje bardzo wysoki poziom regularności obsługi. Nie bez znaczenia dla funkcjonowania komunikacji organizowanej przez ZKM jest dysponowanie przez PA GRYF już od lat dużym potencjałem, służącym na co dzień do szerokiej działalności przewozowej organizowanej we własnym zakresie lub na zlecenie różnych podmiotów. Część posiadanego taboru jest wykorzystywana od 20 lat do obsługi muzycznego Festiwalu Opener na linii, na której łącznie kursuje maksymalnie nawet 100 autobusów. Udział PA GRYF w obsłudze tej linii jest od początku znaczny.

O skali ekspansji PA GRYF w ciągu 30 lat w gdyńskiej komunikacji miejskiej świadczy zawarcie umów z ZKM na obsługę 65 linii autobusowych oraz ponadto na wykonywanie przewozów w ramach rezerwy na wszystkich liniach i przewozów nieregularnych na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Łącznie na obsługę linii autobusowych przewoźnik podpisał w ciągu 30 lat 201 umów, w zdecydowanej większości na podstawie wygranych postępowań przetargowych przeprowadzonych przez ZKM zgodnie z obowiązującym prawem zamówień publicznych. Świadczy to z jednej strony o ogromnej aktywności przewoźnika na polu zdobywania zadań przewozowych, ale też z drugiej strony o jego wysokiej konkurencyjności na rynku gdyńskiej komunikacji miejskiej. Rynek ten w szczytowym okresie jego rozwoju stanowił nawet czwartą część pracy eksploatacyjnej organizowanej w segmencie przewozów autobusowych i był przedmiotem zainteresowania różnych operatorów – będących konkurencją dla PA GRYF.

Rozpoczęcie funkcjonowania przedsiębiorstwa PA GRYF w gdyńskiej komunikacji miejskiej zbiegło się z uruchomieniem z dniem 30 września 1996 r. nowej pospiesznej linii autobusowej oznaczonej literą Z z Żukowa, z pętli przy Urzędzie Gminy do Gdyni do Dworca Głównego PKP. Trasę linii poprowadzono ulicami: Gdańską, Gdyńską, Armii Krajowej – przez pętlę przy dawnym Poldrobie, z powrotem do ul. Gdyńskiej i dalej przez Małkowo, Miszewo, Tuchom i Chwaszczyno do Gdyni, gdzie wyznaczono ją ulicami: Chwaszczyńską, Wielkopolską, Al. Zwycięstwa, Władysława IV, Jana z Kolna i Pl. Konstytucji (z powrotem Wójta Radtkego, 3 Maja i Armii Krajowej). Obsługę linii powierzono przewoźnikowi PA GRYF, któremu ZKM wyznaczył do numeracji pojazdów początkową cyfrę 7 jako identyfikacyjną. W pierwszym okresie funkcjonowania na linii nowy przewoźnik eksploatował 2 autobusy standardowe (jednoczłonowe). Autobusy te obsługiwały jedno dwuzmianowe zadanie przewozowe, liczące 6 par kursów w dni powszednie i w soboty, wykonywane w godzinach 6-22 i 5 par kursów w niedziele – w godzinach 9-22.

Na początku 1997 r. ZKM zmienił rozkład jazdy na linii Z – wprowadził do jej obsługi drugi autobus, kursujący tylko w dni powszednie w godzinach szczytów przewozowych. Liczba kursów wykonywanych na linii w dni powszednie wzrosła do 18 (do 9 w każdym kierunku). GRYF przeznaczył do obsługi linii trzeci autobus. W połowie 1997 r. przewoźnik ten uczestniczył w dalszym rozwoju oferty przewozowej na linii Z. linia na okres sezonu letniego została wydłużona do Borowa, przede wszystkim w celu zapewnienia dojazdu nad Jezioro Sitno. Jeszcze pod koniec tamtego roku, uruchomione zostały 4 dodatkowe kursy z Żukowa do Gdyni na skróconej trasie (po 2 w każdym kierunku) wykonywane przez nowe midibusy PA GRYF. Kursy z Żukowa odbywały się w dni powszednie w szczycie porannym, natomiast do Żukowa jeden był realizowany późnym popołudniem, drugi – wczesnym wieczorem. Wprowadzenie tych kursów do rozkładu jazdy linii Z było związane z przejęciem przez PA GRYF obsługi tymi midibusami linii 185 w Sopocie, łączącej Kamienny Potok przez centrum miasta z targowiskiem miejskim położonym blisko przystanku SKM Sopot Wyścigi.

W dalszym okresie rozwoju PA GRYF najważniejszymi wydarzeniami związanymi z obejmowaniem kolejnych linii w ramach gdyńskiej komunikacji miejskiej były:

• w 1998 r. włączenie się do obsługi dwoma autobusami standardowymi, powstałej pod koniec poprzedniego roku, linii pospiesznej K z Karwin przez Chylonię do Grabówka – pierwszej wykorzystującej na swojej trasie Obwodnicę Trójmiasta,
• w 1998 r. zainaugurowanie funkcjonowania łącznie trzema autobusami standardowymi dwóch pierwszych linii bezpłatnych finansowanych przez hipermarkety: 5 z Redłowa do sklepu IKEA w Gdańsku Złotej Karczmie i 7 z Karwin do centrum handlowego Géant w Gdańsku-Osowej,
• w 1998 r. uruchomienie w Gdyni dwoma midibusami turystycznej linii, funkcjonującej w soboty i niedziele w okresie letnich wakacji, oznaczonej numerem 500, na której trasie znajdowały się najatrakcyjniejsze miejsca i obiekty z punktu widzenia turystów, tj. Molo Południowe, Kamienna Góra, Polanka Redłowska i molo w Orłowie,
• w 1998 r. włączenie się do obsługi autobusem standardowym na porannym szczytowym zadaniu na linii 102 w Gdyni-Chyloni z krańca wyznaczonego na ul. Morskiej przy ul. Działdowskiej do pętli „MEGA” przy ul. Hutniczej i następnie, 8 lat później, zainaugurowanie funkcjonowania tej linii na nowej trasie, jako midibusowej, z centrum miasta przez wąskie i kręte uliczki Działek Leśnych i górnych obszarów Grabówka, Leszczynek i Chyloni do Dworca PKP w Chyloni,
• w 1999 r., zainaugurowanie autobusem standardowym gdyńskiej komunikacji miejskiej w gminie Wejherowo na nowej linii 88 z Łężyc-Rogulewa do Rumi Dworca PKP,
• w 1999 r. objęcie jednym autobusem standardowym obsługi linii 165 z Gdyni-Pogórza Dolnego do Rewy w gminie Kosakowo, a w Sopocie – jednym midibusem obsługi linii 144, łączącej Osiedle Mickiewicza przez centrum miasta z targowiskiem miejskim, oraz jednym autobusem standardowym obsługi zadania obejmującego linie 177 (z Kamiennego Potoku do Brodwina) i 187 (z Kamiennego Potoku przez Brodwino do dolnej części miasta), w powiązaniu z wprowadzeniem do eksploatacji pierwszego w inwentarzu przewoźnika fabrycznie nowego autobusu niskopodłogowego,
• w 1999 r. przejęcie obsługi jednym pojazdem pierwszej funkcjonującej na terenie Gdyni linii midibusowej 204 ze Wzgórza Świętego Maksymiliana ul. Norwida przez Kamienną Górę i Śródmieście do Działek Leśnych, o trudnej trasie przebiegającej na obu krańcach wąskimi ulicami, często zastawionymi samochodami osobowymi,
• w 1999 r. uruchomienie autobusem standardowym kolejnej hipermarketowej linii 9 z Sopotu-Brodwina do centrum handlowego Géant w Gdańsku Osowej oraz także autobusem standardowym, popołudniowej szczytowej linii 273 z Gdyni-Obłuża przez Pogórze Dolne do Dębogórza w gminie Kosakowo,
• w 2000 r. zainaugurowanie funkcjonowania łącznie dwoma autobusami standardowymi dwóch kolejnych nowych linii hipermarketowych: obu do centrum handlowego HIT w Gdyni-Chyloni – linii 1 w Gdyni z węzła integracyjnego Wzgórze Świętego Maksymiliana przez Witomino, Chwarzno i Obwodnicę Trójmiasta i 3 z Rumi,
• w 2000 r. objęcie obsługą trzema autobusami przegubowymi trzech par dodatków na linii 109,
• w 2001 r. zainaugurowanie funkcjonowania midibusem nowej linii 153 w Gdyni Wielkim Kacku (łączącej ul. Starodworcową z Osiedlem Fikakowo – nieobsługiwanym wcześniej przez komunikację miejską) oraz także midibusem nowej linii hipermarketowej 6 w Gdyni z węzła integracyjnego Wzgórze Świętego Maksymiliana do położonego po drugiej stronie torów kolejowych centrum handlowego King Cross,
• w 2001 r. przejęcie obsługi trzema autobusami przegubowymi wakacyjnej linii sezonowej 365 z Gdyni-Chyloni do Rewy w gminie Kosakowo oraz podjęcie obsługi midibusami dwóch linii zastępczych 902 i 903 funkcjonujących po Śródmieściu w okresie wykonywania prac drogowych na ul. Świętojańskiej – każdej jednym midibusem,
• w 2002 r. zainaugurowanie midibusem linii 600 do portu lotniczego w Gdańsku-Rębiechowie z Gdyni Dworca Głównego PKP (przez Karwiny, Wielki Kack i Obwodnicę Trójmiasta), z zajazdami pod dwa hotele („Gdynia” i „Nadmorski”),
• w 2002 r. podjęcie obsługi midibusem w Gdyni linii hipermarketowej 02 zapewniającej dojazd z dzielnicy Cisowa do centrum handlowego HIT w Chyloni,
• w 2002 r. włączenie się do obsługi autobusem standardowym gdyńsko-gdańskiej linii 171 z Karwin przez Chwaszczyno w gminie Żukowo do Gdańska-Oliwy oraz obsługa midibusem zastępczej linii 921 w Sopocie z Kamiennego Potoku do pętli przy ul. Reja (cztery lata później pod tym samym numerem – trzema midibusami niskopodłogowymi na trasie okrężnej w Gdyni-Dąbrowie),
• w 2003 r. podjęcie obsługi midibusem niskopodłogowym porannej linii szkolnej 241 z Witomina Leśniczówki do Grabówka SKM, włączenie się autobusem standardowym do obsługi zadania na liniach 83 z Rumi Partyzantów do Redy Dworca PKP i 288 z Rumi Dworca PKP przez Łężyce w gminie Wejherowo do Karwin w Gdyni, rozpoczęcie obsługi autobusem standardowym niskopodłogowym połączonego porannego zadania szczytowego w Gdyni na liniach 159 z Pustek Cisowskich do Chyloni Dworca PKP i W na skróconej trasie w kursie szkolnym z Pustek Cisowskich do Węzła Franciszki Cegielskiej,
• w 2003 r. zainaugurowanie obsługi midibusem nowej linii 145 w gminie Kosakowo z Suchego Dworu przez Pogórze, Dębogórze i Mosty do Rewy i następnie 13 lat później przejęcie obsługi dwoma midibusami tej linii na nowej trasie w Gdyni z Małego Kacka ul. Strzelców do Karwin ul. Tuwima,
• w 2004 r. włączenie się do obsługi sześciu gdyńskich linii autobusowych, w tym po raz pierwszy dwóch nocnych (linii S autobusem standardowym niskopodłogowym na parze zadań szczytowych z Gdyni Pustek Cisowskich do Sopotu, 152 autobusem przegubowym niskopodłogowym na parze zadań szczytowych w Gdyni z Oksywia Górnego do Małego Kacka, 228 autobusem przegubowym niskopodłogowym na porannym zadaniu szczytowym w Gdyni z Obłuża Maciejewicza do Placu Kaszubskiego, sezonowej 309 dwoma autobusami standardowymi niskopodłogowymi w Gdyni z Obłuża Leśnego do Babich Dołów, nocnej 410 autobusem przegubowym w Gdyni z Kaczych Buków przez Śródmieście do Oksywia, nocnej 420 autobusem przegubowym w Gdyni z Chwarzna przez Śródmieście do Pustek Cisowskich),
• w 2004 r. zainaugurowanie obsługi dwoma autobusami standardowymi niskopodłogowymi nowej popołudniowej linii szkolnej 296 w Gdyni z Węzła Franciszki Cegielskiej do Obłuża Maciejewicza oraz przejęcie obsługi midibusem linii hipermarketowej 08 w Gdyni z Dworca Głównego PKP przez Śródmieście do Centrum Handlowego „Wzgórze”,
• w 2005 r. zainaugurowanie obsługi autobusem standardowym niskopodłogowym nowej linii specjalnej 510 z Dworca Głównego PKP w Gdyni do portu lotniczego w Gdańsku-Rębiechowie przez Karwiny, Wielki Kack i Obwodnicę Trójmiasta,
• w 2005 r. podjęcie obsługi midibusem niskoopodłogowym linii 86 z Dworca PKP w Rumi do Dębogórza-Wybudowania w gminie Kosakowo oraz autobusem przegubowym linii 181 z Gdyni Wielkiego Kacka Polifarbu do Sopotu ul. Reja,
• w 2005 r. zainaugurowanie obsługi midibusem dwóch linii hipermarketowych do centrum handlowego Tesco na Karwinach (Dąbrowie): 010 na nowej trasie z Kaczych Buków i Dąbrowy oraz nowej linii 012 z Karwin Buraczanej i Karwin Tuwima,
• w 2006 r. zainaugurowanie funkcjonowania autobusem piętrowym niskopodłogowym nowej bezpłatnej sezonowej linii 050 w Gdyni w relacji Dworzec Główny PKP – Przystań Żeglugi, służącej dowozowi pasażerów do i z uruchomionego przez ZKM tramwaju wodnego do Helu i Jastarni,
• w 2006 r. objęcie autobusem przegubowym niskopodłogowym szczytowego porannego zadania na linii 209 w Gdyni z Babich Dołów do centrum miasta oraz podjęcie obsługi standardowym autobusem niskopodłogowym nowej linii hipermarketowej 011 w Gdyni spod Urzędu Miasta przez Redłowo do centrum handlowego Tesco na Dąbrowie (Karwinach),
• w 2007 r. rozpoczęcie obsługi autobusem standardowym niskopodłogowym linii hipermarketowej 04 na zmienionej trasie w Gdyni z Obłuża Maciejewicza (połączonej z obsługą linii 01 spod Urzędu Miasta przez Śródmieście) do sklepów Tesco i OBI w Chyloni,
• w 2008 r. włączenie się do obsługi midibusem niskopodłogowym porannego zadania szczytowego na linii 85 w Rumi z ul. Partyzantów do Dworca PKP i Osiedla Szmelta,
• w 2008 r. zainaugurowanie midibusem niskopodłogowym w Gdyni dwóch nowych linii midibusowych: 252 ze Wzgórza Świętego Maksymiliana ul. Norwida przez Płytę Redłowską do Małego Kacka ul. Łęczyckiej oraz tylko niedzielno-świątecznej linii 203 z Działek Leśnych do Witomina Leśniczówki,
• w 2009 r. objęcie obsługi autobusem niskopodłogowym porannego zadania na szczytowej linii pospiesznej X w Gdyni z Kaczych Buków do Oksywia Dolnego przez Obwodnicę Trójmiasta i Estakadę Kwiatkowskiego,
• w 2009 r. podjęcie obsługi autobusem niskopodłogowym linii 191 z Gdyni-Karwin przez Chwaszczyno w gminie Żukowo do Koleczkowa w gminie Szemud,
• w 2010 r. przejęcie obsługi trzema autobusami przegubowymi niskopodłogowymi linii 146 z Gdyni Pl. Kaszubskiego do Rewy w gminie Kosakowo oraz także trzema autobusami przegubowymi niskopodłogowymi linii sezonowej M z Dworca PKP w Rumi do Rewy,
• w 2010 r. zainaugurowanie funkcjonowania autobusem standardowym niskopodłogowym nowej szczytowej linii 193 z Gdyni-Karwin przez Chwaszczyno w gminie Żukowo do miejscowości Szemud w gminie o takiej samej nazwie,
• w 2011 r. rozpoczęcie obsługi midibusem niskopodłogowym nowej niedzielno-świątecznej linii 287 w Sopocie z Osiedla Mickiewicza przez Przylesie i Brodwino do Kamiennego Potoku,
• w 2014 r. włączenie się do obsługi autobusem standardowym niskopodłogowym linii 87 w Rumi, łączącej Osiedle Janowo z centrum handlowym „Port Rumia”,
• w 2020 r. przejęcie linii pospiesznej J z Rumi Partyzantów przez Osiedle Janowo i Redę do Wejherowa Szpitala i zatrudnienie w roli podwykonawcy do jej obsługi autobusami przegubowymi niskopodłogowymi operatora wykonującego wcześniej na niej przewozy,
• w 2024 r. podjęcie obsługi autobusem standardowym niskopodłogowym linii 84 w Rumi z Dworca PKP przez tzw. Starą Rumię do centrum handlowego „Port Rumia”,
• w 2025 r. przejęcie obsługi autobusem standardowym niskopodłogowym linii szkolnej 244 w Sopocie z Przylesia do Brodwina (i powiązanego z tym zadaniem porannego kursu na linii 181), którą PA GRYF wcześniej obsługiwał jako podwykonawca operatora komunalnego,
• w 2025 r. przejęcie obsługi autobusem niskopodłogowym linii 135 łączącej Dębogórze i Suchy Dwór w gminie Kosakowo z Pogórzem Dolnym i Obłużem w Gdyni,
• w 2026 r. rozpoczęcie obsługi dwoma i wkrótce trzema minibusami niskopodłogowymi linii zastępczej 940 w Gdyni Chwarznie-Wiczlinie w okresie przebudowy ul. Wiczlińskiej z ul. Fregatowej do ul. Filipkowskiego w dłuższym wariancie i do Chwarzna Sokółki w krótszym wariancie (przekształconej po zmianie trasy w midibusową).

Najwyższą intensywność pozyskiwania nowych linii PA GRYF wykazywał w ciągu pierwszych 15 lat funkcjonowania w gdyńskiej komunikacji miejskiej. Potem intensywność ta spadła w związku, z jednej strony wykonywaniem długoletniej obsługi wybranych linii, oraz z drugiej strony – powrotami na linie już wcześniej obsługiwane. Podstawową linią autobusową PA GRYF w sieci ZKM w okresie 30-lecia była linia Z. Zainaugurował jej funkcjonowanie, w pewnych okresach był obecny na niej jako jedyny przewoźnik, w niektórych – obok innych, a nawet tylko w roli przewoźnika rezerwowego. Bezsprzecznie może jednak być uznany za przewoźnika 30-lecia na linii Z, która w tym samym dniu co PA GRYF obchodzi taki sam jubileusz. Najważniejszym segmentem działalności PA GRYF w sieci ZKM w okresie 30-lecia były jednak linie midibusowe. Konkurencja próbowała swoich sił w tym segmencie, ale w dłuższym okresie nie dawała rady i przegrywała. W dniu jubileuszu 30-lecia przewoźnik ten zmonopolizował ten segment jako jedyny eksploatując midibusy na 7 liniach. Znaczącą rolę PA GRYF odegrał też w powstałym pod koniec lat 90. i rozwijającym się na początku lat 2000. segmencie tzw. przewozów hipermarketowych. Obsługiwał wszystkie linie hipermarketowe organizowane przez ZKM (w tym część na zmienionych trasach), których było 12, przy czym większość z nich inaugurował.. W pewnym zakresie PA GRYF funkcjonował też w gdyńskiej komunikacji miejskiej, głównie w 2024 r., jako podwykonawca przewoźników komunalnych na kilkunastu liniach (K, 105, 114, 125, 134, 135, 141, 147, 173, 181, 182, 197, 244 i N20).

W 2006 r., po 10 latach działalności, udział PA GRYF w łącznej pracy eksploatacyjnej wszystkich przewoźników, łącznie z komunalnymi, w sieci ZKM wyniósł niemal 6,5% (dokładnie 6,43%), przy wykonaniu około 1 200 tys. wozokilometrów. W 2011 r. przy pracy eksploatacyjnej już ponad 1 800 tys. wozokilometrów przekroczył on 9% (9.33%). W 2016 r. przy niespełna 1 400 tys. wozokilometrach obniżył się do 7% (7,17%). Na podobnym poziomie praca eksploatacyjna (ok. 1 400 tys. wozokilometrów) i udział w przewozach (7,06%) ukształtowały się 5 lat później w 2021 r. W roku jubileuszu 30-lecia przy planowanej pracy eksploatacyjnej ok. 1 800 tys. wozokilometrów udział w przewozach można określić na 9%.

Ważnym segmentem działalności PA GRYF w gdyńskiej komunikacji miejskiej było też wykonywanie w latach 2006-2020 i w krótkim okresie w 2021 r. minibusami specjalnie przystosowanymi do przewozów osób z niepełnosprawnościami kursów na rzecz tych osób zamawianych w ZKM.

Podstawą rozwoju PA GRYF w gdyńskiej komunikacji miejskiej były inwestycje taborowe tego przewoźnika. W zdecydowanej większości objęły one na określonym etapie jego rozwoju tabor używany kupowany głównie na rynku niemieckim, który odpowiednio dostosowany do wymaganych przez ZKM standardów z powodzeniem wykonywał przewozy na poszczególnych liniach. Przewoźnik eksploatował także tabor nowy dostosowując się do wymagań przetargowych ZKM. Pierwszymi dwoma autobusami wprowadzonymi przez PA GRYF do obsługi linii Z były Ikarus 260 (nr tab. 7751) i Jelcz M11 (7752). Wkrótce, w związku z rozwojem oferty przewozowej na tej linii dołączył do nich trzeci pojazd – Autosan H9-35 ( nr tab.7753). W kolejności w celu obsługi sopockiej linii 185 PA GRYF wszedł w posiadanie dwóch nowych midibusów marki Otoyol (nr. tab. 7754 i 7755). Ważnym wydarzeniem było wprowadzenie przez PA GRYF do eksploatacji w 1999 r. pierwszego nowego autobusu standardowego niskopodłogowego - marki MAN NL 222 (nr tab. kolejno 7751,7051 i 7091), przeznaczonego do wykonywania zadania na sopockich liniach 177 i 187. Był to szósty autobus wyprodukowany w fabryce MANa w Polsce. W 2000 r. przewoźnik zaczął obsługiwać linie organizowane przez ZKM także autobusami przegubowymi marki MAN, Mercedes. Wysoką jakość świadczonych usług zapewniły średniopodłogowe Mercedesy O305, które właśnie wtedy zostały włączone na zadania szczytowe na linii 109 (nr tab. 7883-7885, zmienione na 7483-7485). Od 2002 r. PA GRYF zaczął eksploatować używane niskopodłogowe autobusy przegubowe marki Neoplan, potem także MAN i Mercedes. W 2003 r. przejął na linii Z obsługę we wszystkie dni tygodnia zadania całodziennego autobusem standardowym niskopodłogowym. Trzy lata później, w 2006 r., autobus ten został zastąpiony autobusem przegubowym niskopodłogowym. Nowy niskopodłogowy autobus przegubowy tego przewoźnika – Mercedes Citaro O530G (nr tab. 7203) wszedł do ruchu na linii Z do obsługi całodziennego, całotygodniowego zadania w 2009 r., wyraźnie poprawiając standard obsługi. Od 2012 r. PA GRYF zaczął stopniowo wprowadzać do sieci ZKM autobusy marki Solaris, które w ostatnich latach zdominowały strukturę taboru przewoźnika przeznaczonego do wykonywania przewozów na rzecz ZKM. Odstępstwem był zakup w 2020 r. dwóch nowych autobusów marki MAN NL 280 Efficient Hybrid, stanowiących innowacyjny produkt fabryki w Monachium wytwarzany od 2019 r. O innowacyjności tych autobusów świadczyło nie tylko zastosowanie hybrydowego napędu, ale także zapewnienie im wyróżniającego je mocno przeszklonego nadwozia. Przewoźnik z Żukowa wszedł w posiadanie tego modelu MANa jako pierwszy w Polsce. Oba wozy przeznaczył do obsługi linii 85 w Rumi.

Taborem wyróżniającym PA GRYF na tle innych przewoźników funkcjonujących w gdyńskiej komunikacji miejskiej okazały się midibusy. Początkowo głównie były wykorzystywane pojazdy używane marki Neoplan i MAN. W 2001 r. PA GRYF zakupił MANa SM182 N. Był to pierwszy niskopodłogowy midibus w sieci ZKM (nr tab. 7858, po dwóch latach zmieniony na 7851). Został on skierowany do obsługi sopockiej linii 185. W niewielkim zakresie używane były midibusy marki Mercedes i Solaris. Dwukrotnie weszły do eksploatacji pojazdy nowe: w 1997 r. marki Otoyol i w 2020 r. marki Solaris. Te drugie w liczbie 8 sztuk, w tym 6 III generacji (nr tab.: 7851, 7854-7856, 7860, 7861) i 2 najnowszej IV generacji (7862i 7863), odmieniły swoją nowoczesnością i dominacją w pracy eksploatacyjnej oblicze segmentu midibusowego PA GRYF i gdyńskiej komunikacji miejskiej. Przeznaczone zostały do obsługi linii 102, 145, 153, 203, 204 i 252 oraz częściowo 185. Poza midibusami PA GRYF eksploatował w sieci ZKM w niewielkim zakresie także minibusy. Przez pewien czas, na początku lat 2000. na linii 204 kursował jednodrzwiowy minibus Iveco TurboDaily (nr. tab. 7777), co stanowiło odstępstwo od reguły nie tylko w zakresie marki, ale przede wszystkim typu taboru. W 2026 r. przewoźnik wprowadził na krótki okres czasu do ruchu na linii zastępczej 940 minibusy Mercedes-Benz Sprinter. Minibusami marki Ford Transit 280M były też pojazdy przewożące osoby z niepełnosprawnościami (nr tab. 741-745).

Cechą charakterystyczną PA GRYF jest zatrudnianie pod własnym szyldem za zgodą organizatora podwykonawców świadczących usługi przewozowe na rzecz ZKM. W dniu jubileuszu 30-lecia PA GRYF funkcjonowało trzech podwykonawców, w tym przewoźnik MBUS posiadający własną wyróżniającą go numerację autobusów z cyfrą 8 jako pierwszą oraz PKS Gdynia posiadający, jako operator ZKM, autobusy nie wchodzące w skład taboru PA GRYF.

W okresie jubileuszu 30-lecia tabor PA GRYF zaewidencjonowany w Bazie pojazdów ZKM stanowiły 43 pojazdy:

• autobusy standardowe marki Solaris Urbino 12 III generacji (nr: 7041, 7046, 7048, 7049, 7089, 7090, 7097 ,7098, 7099, 8094, 8095 i 8099) i II generacji (nr 8077),
• autobusy standardowe marki MAN Lion’s City (nr: 7042, 7043, 7044, 8097 i 8098) i marki MAN Lion’s City 12C (nr 7091,7092),
• autobusy przegubowe marki Mercedes-Benz O530G Citaro (nr 7203 i 7286),
• autobusy przegubowe Solaris Urbino 18 III generacji (nr: 7281, 7282, 7288 i 7289),
• midibusy marki Solaris Urbino 8,9 III generacji (nr: 7851, 7852, 7854, 7855, 7856, 7860, 7861),
• midibusy Solaris Urbino 10 III generacji (nr: 7853, 7859, 7864),
• midibusy Solaris Urbino 10,5 IV generacji (nr 7862 i 7863).

Poza tymi pojazdami w bazie pojazdów ZKM znajdował się jeszcze jeden autobus – marki MAN NL 222 (nr 7051) jako pojazd historyczny nie stanowiący już własności tego przewoźnika, który był pierwszym nowym autobusem standardowym w inwentarzu PA GRYF. Ponadto PA GRYF do wykonywania przewozów na linii zastępczej 940 wykorzystywał 4 minibusy Mercedes-Benz Sprinter (nr: 7877, 7878, 7882 i 7885).

Początki PA GRYF sięgają 1991 r., kiedy to właściciel – Marian Kotecki – zarejestrował firmę w Urzędzie Miejskim w Kartuzach. Z małej firmy transportowej, która wprowadziła do sieci ZKM w 1996 r. 2 używane autobusy, powstało przedsiębiorstwo przeznaczające do obsługi linii w ramach tej sieci ponad 40 autobusów różnych typów i marek: MAN, Mercedes i Solaris. Firma zasłużyła sobie w gdyńskiej komunikacji miejskiej na uznanie jej za bardzo dobrego operatora. W okresie jubileuszu 30-lecia obsługiwał linie: J, Z, 84, 85, 86, 87, 102, 135, 144, 145, 153, 181, 185, 191, 193, 203, 204, 244, 252, 287,288 i 940. Poza liniami w sieci ZKM obsługiwał inne linie komunikacji miejskiej i komunikacji regionalnej. Okazjonalnie eksploatował również autobusy zabytkowe należące do Muzeum Techniki Wojskowej „Gryf” , którego założycielem jest Marian Kotecki. Są to m.in. SAN H100A z 1969 r., Krupp LD2,5H z 1938 r. i Mercedes-Benz O305 z 1974 r.

Ważne znaczenie w rozwoju przedsiębiorstwa miało otwarcie w 2008 r. nowej bazy firmy w Żukowie przy ulicy Armii Krajowej 1D, dysponującej nowoczesnym zapleczem technicznym. Dzięki temu możliwe było zapewnienie w pełni profesjonalnej obsługi serwisowej autobusów. Na 1,5 ha powierzchni znalazły się: budynek administracyjny, 7 hal do obsługi autobusów (w tym myjnia i lakiernia), stacja paliw, budynek magazynowy oraz plac manewrowo-odstawczy.

W 2011 r. nastąpiło przejęcie i zrestrukturyzowanie przez PA GRYF części największego konkurenta w regionie – PKS Gdańsk. Zakupiona została placówka terenowa PKS mieszcząca się w Kartuzach, a wraz z nią zajezdnia przy ul. Kościerskiej 19 i dworzec autobusowy w Kartuzach. Oferty przewozowe PA GRYF i PKS Gdańsk w powiecie kartuskim zostały zintegrowane pod względem rozkładowym i taryfowym. W 2012 r. właściciel PA GRYF przejął pozostałą część PKS Gdańsk. Oba przedsiębiorstwa, tj. PA GRYF i PKS Gdańsk, formalnie pozostają odrębne prawnie, ale powiązane osobą właściciela, stanowią jedną grupę kapitałową. Przez pierwszych kilkanaście lat przewoźnik PA GRYF funkcjonował w formie jednoosobowej działalności gospodarczej. W 2013 r. został przekształcony w spółkę komandytową z siedzibą w Żukowie przy ul. Armii Krajowej 1D.

Opracowanie: Olgierd Wyszomirski